AFRO-AMERIČKI ROMAN



Rano formiranje afro-američkog romana je bilo je bilo istovremeno i društveni i književni process koji je crpeo i hranio se od borbe protiv ropstva i rasne netrpeljivosti. Odnos između politike i umetnosti bio je oduvek važna tema unutar književne tradicije, kreirajući napete i napredne diskusije između afro-američkih romansijera i njihovih čitalaca oko društvene odgovornosti umetnika i istinske vrednosti umetnosti. Tokom dvadesetog veka i posle njega, afro-američki romani su se često bavili temama kao što su rasne tenzije i konflikti u raznim delovima SAD-a, društvene i individualne posledice velike migracije Afro-Amerikanaca iz ranih dvadesetih, kada su iz južnih ruralnih mesta prelazili u severne gradove, patnja i uspeh crnaca, borba Afro-Amerikanaca za punim ljudskim i građanskim pravima i društveno-ekonomskom jednakošću, brige Afro-Američkih žena, kao i duboki posledični putevi preko kojih rasa, klasa i poreklo dele američko društvo. Od 1853. i pojavljivanja dela Vilijama Velsa “Klotel ili predsednikova kćerka”, afro-američki roman je evoluirao u multiaspektualnu književnu tradiciju koja je istovremeno i društveno svesna i umetnički kompleksna i različita.


PREDRATNI PERIOD I ERA GRAĐANSKOG RATA

Izučavanje rane afro-američke fikcije je veoma “nestabilno područje”, po rečima Kristofera Malvija, kao što je trenutno prihvaćena lista afro-američkih romana koji govore o predratnom periodu i građanskom ratu “neočekivano površna”. Ta lista uključuje Braunov “Klotel”, koji je on potpom tri puta obradio pod naslovima “Miralda ili prelepa meleskinja”, “Klotel: priča o južnim državama” i “Klotel ili obojena heroina”, delo Frenka Dž. Veba “Garijevi i njihovi prijatelji” (1857.), delo Hane Kraft “Naracija jedne služavke”, autobiografsko delo Harijete Vilson “Naš Crnja ili skice iz života slobodnog crnca” (1859.), delo Martina Dilejnija “Blejk ili američke kolibe” i knjiga Džulije Kolins “Prokletstvo staleža ili ropkinja nevesta”, nedovršeno delo objavljivano u časopiso “The Christian Recorder”, novinama afričke metodističke episkopalne crkve 1865. Ova lista još uvek može da se uveća. Na primer, roman “Blejk” je početno objavljivan u “Anglo-afričkom magazinu” i u “Anglo-afričkom nedeljniku”, ali je ostao u zaboravu dok ga urednik Flojd Miler nije ponovo štampao 1970. Akademik Henri Luis Gejts Junior je utvrdio identitet autora romana “Naš crnja” 1982. i objavio “Naraciju jedne služavke” po prvi put 2002.
Kritičari još uvek raspravljaju o statusu nekolicine dela. Na primer, kada su Vilijam Endrjuz i Mič Kačun ponovo izdali “Prokletstvo staleža” 2006., oni su ga nazvali “najstarije objavljenim romanom koji je napisala Afro-amerikanka i koji tek treba otkriti”, govoreći da je “Naš crnja” više autobiografija u obliku romana nego roman po sebi. S druge strane, neki kritičari su predlagali da se “Prokletstvo staleža” ne treba klasifikovati kao roman, jer je Kolinsova umrla pre nego što ga je dovršila. Neki su, takođe, oklevali da priznaju “Naraciju jedne služavke” kao rani afro-američki roman u strogom smislu, jer nije bio objavljivan sve do početka 21.veka. Takođe postoje zahtevi da se i dalje istražuje identitet Kraftove. Ove rasprave koje još uvek traju pokazuju da je rekonstrukcija ranog afro-američkog romana živ process koji evoluira i dalje.
Ipak, akademici, koji izučavaju afro-američke romane pisane pre i za vreme građanskog rata, slažu se oko nekoliko činjenica. Kao prvo, da su ovi romani bili ispirisani autobiografskim pričama bivših robova, uključujući i bestseler abolicioniranog Fredrika Daglasa iz 1845. “Život Fredrika Daglasa, američkog roba, pisao on sam” i Braunovog čuvenog “Priča Vilijama V. Brauna, odbeglog roba, napisao on sam”. Kao drugo, takvi popularni romani belih Amerikanaca i Britanaca poput knjiga Harijete Bičer Stouv “Čiča Tomina koliba” i Čarlsa Dikensa “Zloslutna kuća”, zapaženih zbog osećajne kritike društva , takođe su delovali kao bitni izvori intertekstualnog i stilskog uticaja. Dalje, afro-američki romani pre i za vreme građanskog rata su aktivno promovisali aboliciju ropstva i isticali stanje nesputanosti crnaca, i slobodnih i odbeglih, na Severu. Dok je većina najranijih afro-američkih romansijera svoju društvenu poruku upućivala beloj publici, njihov je rad istovremenodavao učinak na formiranju kolektivnog afro-američkog identiteta u SAD-u.
Braunovo delo “Klotel”, koje se trenutno smatra prvim afro-američkim romanom, ne samo da je uzimalo narativne obrasce iz autobiografskih dela bivših robova, uključujući i Braunovu “Naraciju”, već ih je i dodatno zakomplikovalo. Uvodeći polifoniju glasova, “Klotel” često varira između života nekoliko grupa plantaške ekonomije: robova, njihovih vlasnika i raznih belih sporednih likova od različitog značaja. Motivi rasne pripadnosti i “tragične mulatkinje” ( žene koja predstavlja mešavinu dve rase i stoji na granici njihovih svetova) zauzimaju značajno mesto u afro-američkim romanima napisanim pre, za vreme i posle građanskog rata, a posebno se ističu u Braunovoj upozoravajućoj priči o južnjačkom mešanju rasa. Verzija “Klotel” iz 1853. počinje sa opisom crnkinje Karer, ljubavnice Tomasa Džefersona, i njeno dvoje dece koje je on posvojio (Klotel i njena sestra) preko aukcije. Klotel na kraju završava kao begunica opkoljena goničima. Ne želeći da se preda, ubija se bacajući se u reku Potomak na lokaciji koja je blizu sadašnje Bele kuće. Ovaj izbor završne tragedije, zajedno sa referencom o Džefersonu kao ocu Klotel, implicitno poziva na osnivačke dokumente američke Republike i predstavlja snažnu kritiku bilo koje interpretacije istih u korist ropstva.
Roman Kraftove “Naracija jedne ropkinje” prati iskustva mlade ropkinje koja na kraju beži na Sever. Poput “Klotel”, ovaj roman razvija motiv “tragične mulatkinje” i istražuje pomešano postojanje plantaške ekonomije i plantaške seksualnosti na Jugu. Vilsonov “Naš Crnja”, prvi afro-američki roman koji je objavljen u SAD-u, dok su njegovi prethodnici “Klotel” i “Garijevi” štampani u Engleskoj, govori o “slobodnoj” ženi mulatkinji koja živi na Severu u uslovima koji podsećaju na južnjačko ropstvo. “Naš Crnja” ne pripoveda samo o belačkom seksualnom iskorišćavanju crnkinja i mulatkinja u vreme pre rata, već i demistifikuje mit o Severu kao garantovanom utočištu za Afro-amerikance.
Vebovo delo “Garijevi i njihovi prijatelji” se fokusira na priči o belom čoveku sa Juga, njegovoj ženi mulatkinji, koja je bila nekad ropkinja, i njihovoj deci, u vreme kad nastaje da žive u Filadelfiji. Ovaj roman sa svojim opisom multirasnog braka (tema koja je prisutna i u “Našem Crnji”) i sa svojim istraživanjem mešanja rasa, tj. mešanja rasa protiv integracionizma (pokreta koji propagira mirnu koegzistenciju odvojenih i definisanih rasa), donosi novi primer širokog opusa tema koje su primetne u najranijim afro-američkim romanima. Dilejnijev roman “Blejk”, radikalno delo koje se bavi mogućnostima pobune robova, još više širi taj opseg. “Blejk” pripoveda o čoveku sa Kariba, koji je postao rob u Americi, i putuje preko američkog juga tražeći podršku za svoj plan o velikoj pobuni robova. On potom beži u Kanadu, pa se vraća u SAD, ten a kraju odlazi na Kubu, objektu snova južnjaka o ekspanziji u to vreme, u želji da tamo bude vođa pobune robova. Dilejnijeva naracija, sa protagonistom koji često prelazi granice i menja boravišta, predstavlja rani primer crnačkog transnacionalnog radikalizma koji se fokusira na crnačkoj solidarnosti koja želi da prevaziđe geopolitičke prepreke.

OD POSLERATNIH GODINA DO 1910.


Posle građanskog rata i emancipacije (1863.), afro-američki romanopisci su se okrenuli ka novim prilikama i izazovima. Zato što je potreba da se suprotstave ropstvu, kao uzrok pojave samog afro-američkog romana, prestala da postoji, bilo je moguće da se tematski opseg proširi još dalje. Ipak ostao je izvestan broj prepreka, koje su usporavale slobodan razvoj književne tradicije koja je rasla. Rasna segregacija i predrasude su otežale crnim književnicima da imaju pristup onim stvarima koje su bile potrebne kreativnom piscu da bi pisao, uključujući odgovarajuće i pristupačno obrazovanje. Takođe, afro-američki romanopisci su bili pridošlice u svetu američke književnosti, sa svega nekoliko veza sa belim izdavačima, osim onih koji su se izjašnjavali kao abolicionisti.
Međutim, tek što se afro-američki roman pojavio uprkos svemu, uključujući i kulturološku i pravnu zabranu za vreme ropstva po pitanju pismenosti crnaca, zbog toga istog je i opstao. Akademici smatraju eru između građanskog rata i harlemske renesanse, koja se desila dvadesetih godina 20.veka, kao relativno tih period u razvoju afro-američkog romana, ali se o ovom stavu i dalje polemiše. Godine od Rekonstrukcije (1865-77) sve do 1910-ih su svedočile o izdavanju romana neumorne govornice, autorke i aktivistkinje Fransis Elen Votkins Harper, plodnih romanopisaca Čarlsa Čestnata, Poline Hopkins i Satona Grigsa, obrazovanog akademika sa Harvarda i aktiviste V.E.B. Duboa, kao i multitalentovanog Veldona Džonsona.
Harperova je napisala četiri romana: “Minina žrtva” (1869.), “Žetva i setva” (1876-77.), “Suđenje i trijumf” (1888-89.) i “Jola Leroj ili izdignute senke” (1892.). Prva tri, koja su bila objavljivana u “The Christian Recorder”, ostala su u tami ozbiljnijeg izučavanja, sve dok nisu objavljeni u vidu knjiga 1994., uređeni od Fransis Smit Foster. Kako je Fosterova primetila, ovi tekstovi pričaju o Afro-Amerikancima i upućeni su crnoj publici, čineći tako prva dela koja su namenjena isključivo Afro-Amerikancima. Romani Harperove ilustruju i prikazuju pitanja za koje je ona smatrala da su od ključnog značaja za Afro-Amerikance. Ona slika snažne i plemenite crnkinje, ističe važnost individualne predanosti kolektivnom interesu, i brani apstinenciju. U njima se demistifikuju mitovi poput onih o plemenitom Jugu i zadovoljnim robovima, kao što i menjaju ulogu motiva mulatkinje u afro-američkom romanu.
Čestnat je, pošto je privukao značajnu pažnju kao pisac kratkih priča, od 1889. do 1905. napisao svoja tri prva romana. Do tada je njegov identitet knjževnika je bio veoma poznat, te je bio i uticajan na svoje bele kolege savremenike u eri koju su često nazivali najniža tačka u američkim rasnim odnosima. Roman “Kuća iza kedrova” (1900.) predstavlja tragičnu priču o mešanju rasa, razdvajanju, nepravdi, ransom identitetu i društvenoj sredini, i bio je veoma dobro primljen, ali “Kičma tradicije” (1901.), povest o fiktivnoj pobuni crnaca u Vilmingtonu u Severnoj Karolini, se ispostavio da bude previše kontroverzan za Čestnatove bele čitaoce. Nakon izdavanja “Sna jednog pukovnika” (1905.), Čestnat se vratio svom poslu stenografa, da bi osigurao stabilne prihode. Napisao je još pet romana kasnije, “Roman o Mendi Oksendin”, “Pol Marčand”, “Lovina”, “Poslovna karijera” i “Evelinin muž”, koji su objavljeni posthumno, ali su zainteresovali kritičare za njegov život, karijeru i bavljenje književnošću.
Drugi poznati romani iz ovog doba su dela Hopkinsove “Sile koje se utrkuju: ilustrovana romansa o životu crnaca na Severu i Jugu”, kao i tri romana koja su bila objavljivana u časopisima: “Hagarova kćerka”, “Vinona” i “Od jedne krvi”, koji su bili publikovani u “Magazinu za obojene Amerikance”, zatim delo Pola Danbara “Sport bogova”, Higsova “Ruka koja smeta ili vladavina represionista”, roman Duboe “Potraga za srebrnim vunom”, kao i Džonsonova “Autobiografija bivšeg obojenog čoveka”. Ova lista nije iscrpena. Tokom poslednjih godina kritičari su ukazali na manje poznata dela i značajno proširili tardicionalističke vidove kontekstualizacije i interpretacije posleratovnog i preharlemovskog afro-američkog romana.

HARLEMSKA RENESANSA


U prvim decenijama dvadesetog veka, kada su Afro-Amerikanci masovno migrirali u severne gradove, a crnci sa Kariba se doseljavali u SAD, termin “crnački roman” je postepeno postao deo rečnika američke književne scene. 1920-ih crnački umetnički pokret, poznat pod imenom Harlemska renesansa, sa svojim uvaženim mecenama poput Duboe, Džonsona, filozofa Alana Loka i sociologa Čarlsa Džonsona, bio je isprepleten sa erom džeza, te je pružio afro-američkim književnicima izvanrednu nacionalnu slavu. Mnogi od poznatih pripadnika Harlemske renesanse su bili pesnici, ali su i romanopisci imali veliku ulogu u pokretu, ojačavajući poziciju romana u tradiciji afro-američkih slova. Pojava romana i romanopisaca je ključni factor za komplikovanje identifikacije preciznog vremenskog razdoblja pojave ove renesanse. Dok se dvadesete često uzimaju za zrele godine renesanse, više afro-američkih romana se pojavilo tridesetih, nego ranije. Nekoliko autora koji se smatraju pripadnicima renesanse objavili su svoja debitantska dela u tom periodu. U njih spadaju dela Langstona Hjuza “Ne bez smeha”, Džordža Šujlera “Ne više crno”, Kaunti Kulena “Jedan put prema raju” i Zore Nil Hurston “Džonino voćno vino”.
Romanopisci Harlemske renesanse su istovremeno nastavljali, ali i bežali od afro-američke književne tradicije prethodnih decenija. Neki od njih, poput Džesija Foseta, su nastavili da ističu značaj afro-američke fikcije kao sredstva rasnog uzdizanja i radili na formi “romana običaja”. Drugi, poput Kloda Mekeja, koji je bio i pesnik, rođenog na Jamajci, želeli su više da eksperimentišu i sa sadržajem i sa formom romana. U svakom slučaju, romanopisci afričkog porekla su tokom ove ere moćno su pokazivali svoju potrebu i mogućnost da preformulišu značaj identiteta crnaca na svoj način, umesto na način koji im je uslovljavalo belo društvo.
Jedno od pionirskih dela Harlemske renesanse je bilo modernističko i poetsko delo Žana Tumera “Kejn”, koji je kasnije tokom života želeo da ga zovu američkim piscem u pokušaju da relativizuje pitanje rase. Iako “Kejn”, hibridna mešavina proze, poezije, impresionističkih skica i drame, ne pripada po pravilima gotovo nijednom žanru, često se uzima za primer afro-američkog romana. U “Kejnu” Tumer početno odaje počast svom južnjačkom poreklu, a zatim opisuje urban i moderan život u Čikagu i Vašingtonu, da bi potom prikazao portret crnca koji je sa Severa migrirao na Jug, koji predaju na koledžu za crnce u Džordžiji. Ova pomeranja indirektno govore o Tumerovoj intenzivnoj potrazi za tečnim samodefinisanjem, potrazi koja anticipira njegovu kasniju želju da demitologizuje koncept rase.
Delo Nele Larsen, koja je bila medicinska sestra, bibliotekarka i autorka danskog i karipskog porekla, iz 1928. “Živi pesak”, takođe portretiše promene i razlike između ruralnog i urbanog. Tokom njene kratke, ali impresivne književne karijere, Larsonova je izdala dva kompaktna mala romana, uključujući i “Prolaženje” iz 1929., koji su pružili dubokoumni i umetnički izraz uloge mulatkinja u razdvojenom američkom društvu dvadesetih godina 20.veka. “Živi pesak” govori o modernoj ženi pomešanog porekla koja pokušava i tragično ne uspeva da pobegne od predviđene uloge građanke druge klase i u ransom i u seksualnom smislu tako što se vraća ka rustičnim i religioznim stvarima. Ona istražuje svoje mogućnosti na raznim mestima sa obe strane Atlantskog okeana. Nakon što je isprobala društvene uloge koje su namenjene neudatoj mulatkinji u Americi i urbanoj Evropi, ona se okreće ka hrišćanstvu, udaje se za afro-američkog sveštenika i sa njim se sele u svoju rodnu Alabamu. Međutim, njen život tragično okončava u živom pesku, stalno rađajući decu, i tako upavši u egzistencijalnu krizu iz koje se nije uspela izbaviti.
Hurstonova, koja se smatra jednom od najintrigantnijih ličnosti Harlemske renesanse, je kreirala drugačiji model ženskog i feminističkog romana tog doba. Tridesetih godina, kada je već bio prošao vrhunac ove renesanse, ona je objavila svoja prva dela, uključujući i “Njihove oči su gledale Boga” iz 1937., koristeći crnački dijalekt sa Floride i ističući značaj crnačkog folklora sa Juga za afro-američku književnu tradiciju. “Njihove oči” govore o Afro-Amerikanki koja živi u raznim mestima na Floridi, udaje se tri puta, preživljava užasan hurikan i njegove posledice, te tokom godina sazreva i dobija na snazi, mudrosti i nezavisnosti. Posle toga, Hurstonova je pala u zaborav tokom četrdesetih i umrla u siromaštvu. Međutim, ponovno otkrivanje književnih i etnografskih dela Hurstonove od strane Alis Voker je doprineo ponovnom interesovanju za nju tokom sedamdesetih. Danas je Hurstonova jedna od najčitanijih afro-američkih pisaca, a knjiga “Njihove oči” se izučava u srednjim školama, koledžima i univerzitetima.
Ostali romani iz ove ere uključuju Fosetova dela “Konfuzija”, “Plam Bun, roman bez morala”, “Drvo sandalovine: roman o američkom životu” i “Komedija, američki način”, Duboina “Princeza tame”, romane Rudolfa Fišera “Zidovi Džerihoa” i “Smrt zaverenika: misteriozna priča iz tamnog Harlema”, dela Volasa Turmana “Što je žena tamnija”, “Deca proleća” i “Stažista”, dela Mekeja “Povratak kući u Harlem”, “Bendžo, priča bez radnje” i “Stražnjica u obliku banana”, dela Arne Bontemp “Bog šalje nedelju” i “Crni grom”, kao i roman Hurstonove “Mojsije, čovek sa planine”. Iako postoje brojne studije Harlemske renesanse, kritičari i dalje kreiraju nove poglede prema sadržaju, formi, kao i kulturološkim, rasnim i seksualnim temama afro-američkog romana tokom dvadesetih i tridesetih godina 20.veka.

ČETRDESETE I PEDESETE: RAJT, ELISON I BOLDVIN


Četrdesete i pedesete godine 20. veka su zapamćene po tome što su se pojavili pisci kao što su Ričard Rajt, Ralf Elison i Džejms Boldvin, koji su afro-američku književnost ucrtali na mape američke i svetkse književnosti zauvek. Dok je Rajt na početku testirao svoju zamisao da “crnački piše”, tako što je 1938. objavio zbirku pod zvučnim imenom “Čiča Tomina deca”, koja se sastojala iz četriri priče koje se dešava ju na razdvojenom Jugu, na scenu je stupio tek 1940. sa knjigom “Sin domorodaca”. Ovaj brutalan, naturalistički debitantski roman o zločinu i kazni predstavlja mešavinu drevnih američkih rasnih i seksualnih motiva o tabuu da crnac opšti sa belom ženom, ponovno kontekstualizovane naracije o linčovanju, realističkog portreta crnačke gradske sirotinje, marksističkih teoretisanja o američkim društvenim reformama i duboke frustracije po pitanju onih koje narrator naziva “dobronamernim belcima”, koji ne mogu da shvate kompleksno podvajanje koje ostavlja ozbiljne posledice po pitanju klase i rase u američkom društvu. Da li bio dobro ili loše, pozitivna recepcija “Sina domorodaca” obeležila je Rajta kao pisca realističkih i naturalističkih “romana pobune”. Boldvin je na čuven način napao Rajta zbog ovog stva u eseju iz 1949. “Svačiji roman pobune”, optužujući ga da je od “Sina domorodaca” stvorio propagandističko delo koje umanjuje ljudsku kompleksnost afro-američkog protagoniste Bigera Tomasa. Esej je, što i nije predstavljalo iznenađenje, okončao prijateljstvo između ova dva autora.
Ralf Elison je postigao književnu slavu sa delom “Nevidljivi čovek” iz 1952., modernističkim i eksperimentalnim romanom, koji je istraživao složenost društvenih i pojedinačnih dela u SAD-u pre pokreta za građanska prava. Ovo delo, koje je inspirisano džezom i koje predstavlja stilistički virtuoznu naraciju koja podseća na bluz, govori o intigantnom dijalogu između nade i razočaranja u životu mladog crnca, migranta sa Juga, koji živi u Nju Jorku, istražuje povezanosti između sudbina crnaca i belaca u Americi i ispituje identitet crnaca, odgovornost, samopožrtvovanje i uzdizanje. Ova, sada klasična, obrada teme odiseje mladog čoveka u SAD-u koje su se menjale nastavlja da inspiriše istovremeno i egzistencijalističke refleksije i stilističko eksperimentisanje. Teško je utvrditi značaj “Nevidljivog čoveka” za kasniji razvoj afro-američkog romana i američkog romana u celini. Elisonov drugi roman je ostao večno delo koje se transformiše, i objavljen je tek posthumno 1999, pod naslovom “19.jun”.
1953., kada je “Nevidljivi čovek” dobio Nacionalnu književnu nagradu, objavljen je i prvi Boldvinov roman “Reci to na planini”, obrazovni roman sa autobiografskim elementima, koji govori o odrastanju pod starateljstvom strogog oca u religioznom domu u Harlemu. Boldvinova potresna priča željama i mukama tela i duše je inspirisala kasnije afro-američke romane koji su se bavili temom očeva, sinova i religioznog života, poput dela Ernesta Gejnsa “U kući moga oca” iz 1978., i temom osude homoseksualnosti od strane afro-američke evanđeosko-protestantske zajednice, kao štoi je delo Rendala Kenana “Poseta duhova” iz 1989.
Drugi značajniji afro-američki romani iz ovog razdoblja su dela En Petri “Ulica”, “Predeo na selu” i “Suženja”, Harstonovo “Serafim u Suvaniju”, knjiga Doroti Vels “Život je lak”, delo Gvendolin Bruks “Mod Marta”, roman Džona Olivera Kilensa “Sveža krv”, Rajtovi romani koji su nastali u njegovom egzilu u Francuskoj “Outsajder”, “Divlji praznik” i “Dugi san”, Boldvinov roman “Đovanijeva soba”, Hjuzovo delo “Tamburine u čast slave”, kao i delo Pola Maršala “Crna devojka, crni kamen”. Među poznatije autore spadaju i Vilijam Atavej, Karl Oford, Čester Hajms, Kurtis Lukas, Alden Bland, Vilard Motli, Vilijam Gardner Smit i Vilard Savoj.

OD ŠEZDESETIH DO DANAS


Tokom šezdesetih i, naročito, sedamdesetih godina 20.veka, broj afro-američkih autora i romana je bio stalno u porastu, dovodeći do prave eksplozije kreativnosti. Izlaganje ispod će, neizbežno, biti skraćeno. Više informacija se može naći u studiji Bernarda Bela iz 2004., koja se uglavnom fokusira na romane objavljenje između 1983. i 2001., ali govori i o ranijim periodima.
Otprilike sredinom šezdesetih i sedamdesetih javlja se “Black Arts Movement”, kao umetnička opcija pokreta “Black power”, koji je pomogao crnačkoj zajednici da ožive svoju viziju važnosti kreativnog stvaralaštva, čak i tokom godina kada je era borbe za ljudska prava izbledela. Pripadnici ovog pokreta nisu izabrali roman kao svoj primarni medijum. Tokom životopisnih okupljanja, potrebama za izgradnjom kolektivnog identiteta, zajedništva i inspirisanosti su više odgovarale poezija i drama. Ipak i romani su bili objavljivani, u koje spada i delo Džona Vilijamsa “Čovek koji je vikao ja sam” iz 1967. Pesnik, dramski pisac i aktivista Amiri Baraka, poznat i pod imenom Leroj Džons, jedan od predvodnika BAM-a, objavio je “Sistem Danteovog Pakla” 1965., iste godine kada se proglasio crnačkim nacionalistom koji se bavio kulturnom delatnošću. Još uvek se raspravlja da li je “Sistem” roman koji je nastao iz BAM pokreta ili da predstavlja tranzicioni period u Barakinom razvoju. U svakom slučaju, povišena kulturna svest crnaca je inspirisala mnoge romane koji nisu bili povezani sa BAM-om. Na primer, delo Tonija Morisona “Najplavlje oko” iz 1970. sprovodi dubok i uzbudljiv dijalog sa motom tog perioda “crno je lepo”.
Osim Morisona, u pisce koji su započeli svoje karijere u vreme BAMA-a, ali nisu pripadali tom pokretu, spadaju i Margaret Voker, Ernest Gejns, slikar i pisac Klarens Mejdžor, LeonForest, Išmael Rid, kao i Džon Edgar Vajdmen. Vokerov prvi roman, “Jubilej” iz 1966., predstavljao je prvu neo-robovsku naraciju, ponovno obrađivanje teme ropskog iskustva putem sredstava modernog romana. Ovaj žanr se produbio preko dela Aleksa Hejlija “Koreni: saga o američkoj porodici” iz 1976., koja je potom adaptirana kao popularna tv serija 1977. Ipak postoji pitanje da li je Hejlijeva “Saga” roman ili istoriografski tekst, o kojem se i dalje raspravlja. Druge neo-ropske naracije predstavljaju dela Išmaela Rida “Let u Kanadu”, roman Oktavije Batler “Rođaci”, dela Čarlsa Džonsona “Priča iz Okserdinga” i “Srednji prolaz”, roman Šerli En Vilijams “Desa Rouz”, Morisonovo delo koje je osvojilo Pulicerovu nagradu “Voljeni”, delo Dž. Kalifornija Kupera “Porodica” i delo Luiz Meriveder “Delići arke”. Većina ovih dela aktivno testira i menja granice žanra neo-ropske naracije. Na primer, Gejnsova “Autobiografija gospođice Džejn Pitman” govori o crnkinji sa Juga, koja je rođena u ropstvu, i živi dug i zanimljiv život, te biva svedok nastajanja pokreta za građanska prava.
Dok su Voker i Gejns pisali na realističan način prožet refleksijama, Rid je bio satiričan i ikonoklastični autor koji je parodirao bilo koju umetničku ili političku temu, iako je bio i umetnički i politički aktivan. Njegovi romani iz šezdesetih i sedamdesetih uključuju dela kao što su “Honorarni pogrebnici”, “Žuti radio se pokvario”, “Mambo Džambo” i “Poslednji dani Luizijana Reda”. Vajdman, koji je bio još jedan originalni pisac i dobitnik raznih prestižnih nagrada, bio je plodan i kreativan stvaralac romana i autobiografija. Doživeo je veoma uspešnu karijeru kao romanopisac, njegov prvi roman “Pogled unazad” je objavljen 1967., a njegov deseti “Faraon” 2008. Romani “Požar u Filadelfiji”, “Ubijanje stoke” i “Fenon” su primeri romana u kojima Vajdman koristi postmodernistička sredstva da kombinuje naratorski i autorski glas, stvarajući ličnu samosvest pomešanu sa delovima istorije i istoriografije.
Kako se bližio kraj ere BAM-a, a i posle toga, tokom sedamdesetih i osamdesetih godina desio se neočekivani uspon afro-američkih pisaca koji su bile žene, uključujući Morisonovu, Toni Kejd Bambaru, Alis Voker, Gejl Džons i Gloriju Nejlor. Ove autorke su iscrpno pisale o iskustvu crnkinja u SAD-u. Osim što su primenjivale mnoštvo književnih stilova i obrađivale veliki broj tema, ukazivale su i posebnu pažnju na načine na koje rasističke, seksističke i klasne zloupotrebe postoje u američkom društvu. One su takođe slikale Afro-Amerikanke koje su prelazile put od kulturoloških i političkih alternative do suština i isticale značaj solidarnosti crnkinja. Nekolicina afro-američkih autorki je osvojilo prestižne književne nagrade, kao npr. Alis Voker, koja je 1983. dobila Nacionalnu književnu nagradu i Pulicerovu nagradu za delo “Ljubičasta boja”, kao što je i Morisonova 1993. postala prva Afro-Amerikanka koja je dobila Nobelovu nagradu za književnost. Događaji koje je Morisonova opisivala u delima “Najplavlje oko”, “Sula”, “Solomonova pesma”, “Beba od katrana”, “Voljeni”, “Džez”, “Raj”, “Ljubav” i “Milost”, postavljeni su u raznim istorijskim kontekstima, uključujući i ropstvo, veliku migraciju, period za vreme svetskih ratova, pokret za građanska prava, kao što su postavljeni na raznim geografskim lokacijama. Pošto Morisonova piše na osnovu istorijskog i psihološkog znanja, društvene i političke posledice vremena i mesta se moćno ogledaju u prostoru oko njenih književnih likova. Gledano stilistički, izrazita lirska proza Morisonove je postavljena u konstantnom kreativnom dijalogu sa raznim književnim i istorijskim izvorima, kao i sa domorodačkim korenima afro-američke književne tradicije.
Poslednje decenije su posvedočile o novim žanrovima koji su preuzeli primat unutar afro-američke književnosti, kao što su naučna fantastika i spekulativna fantastika (Semjuel Dilejni Džunior i Oktavija Batler), detektivski roman (Barbara Nili i Volter Mozli), popularni roman (Teri Mekmilan), kao i “hip-hop roman” (Kolson Vajthed). Do sad, afro-američki roman je izrastao u polifonu i raznovrsnu tradiciju koja je pokazala izuzetnu svesnost svoje prošlosti i sposobnost da se neprestano transformiše u dijalogu sa sadašnjicom i budućnošću.
Uspon programa i odseka akademskih studija za crnce, u vreme kada je jačao pokret za ljudska prava, omogućio je i osnažio izučavaoce afro-američke književnosti da se posvete istraživanju autobiografskih i književnih tradicija afro-američkih dela. Kao rezultat, danas je izučavanje afro-američke književnosti, uključujući tako i roman, postalo jedno od akademskih oblasti u cvatu. Trenutno, kreativni pisci produkuju nova dela, a akademici nastavljaju da teoretišu i rekonstruišu tradiciju afro-američkog romana.